Acil fon, kişisel finansın en az ilgi çeken ama en yüksek getirili kalemidir. Getirisi faizle ölçülmez; önlediği zararla ölçülür. Kredi kartı nakit avansının ya da ihtiyaç kredisinin maliyeti yıllık yüzde onlarla ifade edilirken, elinizde hazır duran nakit size bu maliyeti sıfırlar. Yani 20.000 TL'lik bir arıza masrafını borçla değil nakitle karşılamak, tek seferde çift haneli bir "tasarruf" anlamına gelir. Bu yüzden acil para fonu biriktirme işini yatırıma başlamadan önceki adım olarak konumlandırmak gerekir.
Aşağıdaki iki bölüm iki farklı soruyu ayrı ayrı yanıtlıyor: Ne kadar? ve Nasıl? Bu ikisini karıştırmak, çoğu insanın "hedef çok büyük" diyerek işe hiç başlamamasının temel nedenidir.
Genel tavsiyeler "3-6 aylık gider" der, ama bu aralık iki kat fark demektir. Kendi sayınızı bulmak için üç girdiye ihtiyacınız var: zorunlu gider tabanınız, gelir istikrarınız ve mevcut sigorta korumanız.
Hesabı gelir üzerinden yapmak fonu gereksiz büyütür. Doğru taban, işsiz kaldığınızda ya da gelir kesildiğinde kesmeyeceğiniz harcamalardır: kira/aidat, faturalar, market, ulaşım, minimum borç ödemeleri, sigorta primleri. Dışarıda yemek, abonelikler, tatil bu tabanın dışındadır. Tipik bir hanede zorunlu giderler toplam harcamanın yüzde 60-75'i arasında çıkar; bu da hedefi ciddi ölçüde küçültür.
Bu tabanı tahminle değil kayıtla çıkarın. Aylık gider takibi yöntemlerini birkaç ay uygulamış biriyseniz veri elinizde demektir; yoksa son üç ayın banka ve kart ekstrelerini kalem kalem ayırmak yeterlidir.
Ay sayısı, gelirinizin kesilme olasılığı ve yeniden iş bulma süresiyle doğru orantılıdır.
| Durum | Önerilen ay sayısı | Gerekçe |
|---|---|---|
| Kamu/kadrolu, çift gelirli hane | 3 ay | Gelir kesintisi olasılığı düşük, iki gelir birbirini tamponlar |
| Özel sektör, tek gelirli hane | 5-6 ay | Tek kalem risk, işe dönüş süresi belirsiz |
| Serbest çalışan / komisyonlu gelir | 7-9 ay | Gelir hem düzensiz hem mevsimsel |
| Yaşlı araç, eski konut, kronik sağlık masrafı | +1-2 ay ek | Beklenmedik tek seferlik giderlerin sıklığı yüksek |
Sigortanın rolünü de hesaba katın. Kapsamlı bir sağlık ve kasko poliçesi, acil fonun karşılamak zorunda olduğu en büyük şokları küçültür; sigortanın finansal planlamada ne yaptığını anlayan biri, aynı güvenlik seviyesini daha küçük bir nakit yastığıyla sağlayabilir.
Tek büyük sayı motivasyonu öldürür. Üç eşikli kurgu daha iyi çalışır:
Yüksek faizli kart borcunuz varsa mantıklı sıra şudur: önce mikro yastık, sonra borcu tasfiye, ardından tam hedef. Aksi halde bir yandan yüzde 40'lık borç faizi öderken diğer yandan çok daha düşük getirili nakit biriktirirsiniz.
Fon, ay sonunda "artan" paradan oluşmaz; bütçede ayrılmış bir kalemden oluşur. Bütçenizi hazırlarken acil fon katkısını kira gibi sabit bir gider satırı olarak yazın ve maaş gününün ertesine otomatik talimat kurun.
Aylık 18.000 TL zorunlu gideri olan, 3 aylık (54.000 TL) hedef koyan bir kişi için süre:
| Aylık ayrılan | Gelire oranı (30.000 TL gelirde) | Hedefe ulaşma süresi |
|---|---|---|
| 1.500 TL | %5 | 36 ay |
| 3.000 TL | %10 | 18 ay |
| 4.500 TL | %15 | 12 ay |
| 6.000 TL | %20 | 9 ay |
Tabloda görülen şey nettir: oranı ikiye katlamak süreyi yarıya indirir. Bu yüzden ikramiye, vergi iadesi, sattığınız eşya gibi düzensiz gelirlerin tamamını fona yönlendirmek, aylık oranı zorlamaktan daha az acı verir ve takvimi aynı ölçüde kısaltır.
Acil fonun tek işi 24-48 saat içinde tam değeriyle erişilebilir olmaktır. Değerlendirme kriterleri şunlardır: anaparanın dalgalanmaması, cezasız çıkış, düşük operasyonel sürtünme.